Chili smient

Chili smienten zijn echte grazers (achtergrond: een Bahama pijlstaart).
Foto © Jan Harteman

Anas sibilatrix
Engels: Chilóe wigeon
Duits: Chilepfeifente
Frans: Siffleur du Chili

Links: dit kuiken begint in de veren te komen. Rechts: vrouwtje. Foto's © Jan Harteman

Chili smient perikelen in 1997
Mijn eerste kweekervaring met siereenden

In mei 1997 kocht ik een overjarig koppel Chili smienten op een vogelmarkt. Achteraf gezien was dit niet de beste plek om een stel eenden aan te schaffen, maar goed, mijn hobby stond toen nog in de kinderschoenen, dus ik wist niet beter.

Deze Chili smienten werden gehuisvest in een volière samen met een koppel Hollandse kwakers en een koppel Carolina eenden. De Carolina eenden werden nog geen jaar later verkocht, want het bleek dat het toch niet zo goed ging samen met de smienten en kwakers. Dit lag vooral aan de (te) kleine volière, want -zoals later bleek- was het maar beter om er twee koppels eenden in te huisvesten, in plaats van drie.
Omdat er in het voorjaar van 1998 nog eigenlijk te veel eenden in de volière waren, gingen de Chili smienten niet tot broeden over, wat waarschijnlijk alleen lag aan de onrust die heerste in de volière.

Een jaar later, in mei '99 werden de eerste eieren gelegd in een nestkast die een klein stukje boven de grond hing en met een trapje bereikbaar was. Ik had speciaal voor de Chili smienten een oude melkbus op de grond gelegd, want ik had gehoord en gelezen dat ze hier in graag broeden, maar mevrouw Chili smient wilde liever in de nestkast broeden.

Ook de twee kwaker-vrouwen (ik had inmiddels een trio kwakers) waren in die periode aan de leg, maar deze eenden legden hun eieren meestal bovenop een plank waar ik het hooi voor ons konijn bewaarde. Daar konden ze dan mooi hun nestjes maken. Zo ging ook deze keer één van de twee kwakers op deze "hooizolder" haar eieren leggen, al bleken deze onbevrucht te zijn. De andere kwaker dacht er anders over en zag dat de Chili smient haar nest had gemaakt in de nestkast.
Je raadt het misschien al: de kwaker wilde haar eieren daar ook leggen! Een probleem zou je denken... Maar nee hoor, de twee eenden losten het prima op: in de kast was toch immers genoeg plek voor twee eenden!

Zo gezegd, zo gedaan. In nog geen tien dagen tijd lagen er 12 eieren in de nestkast, 6 van de kwaker en 6 van de smient. Ik verwachte er niet al te veel van, want zoals ze met de eieren omgingen beloofte het niet veel goeds: er werd steeds (te) goed afgewisseld, want als de ene eend ging eten, drinken en wassen, ging de andere eend op het nest zitten. Voor mijn idee konden de eieren zo nooit eens afkoelen zoals dat altijd gebeurt. Bovendien werd er op het nest flink gekibbelt door beide dames, want als ze alle twee tegelijk op het nest zaten te broeden, pikten ze telkens de eieren van elkaar af en schoven die bij zichzelf onder de kont.

Na zo'n twee weken ging ik dan toch maar eens kijken of de eieren bevrucht waren of niet. Ik wist dat je van de kwakers van alles kon verwachten, want die passen zich overal op aan. Maar van de Chili smienten verwachtte ik dus niets. Maar wat denk je, alle 12 de eieren waren bevrucht! Hoe dat kon snap ik nog steeds niet.

Omdat ik niet precies wist wanneer de eenden waren begonnen met broeden, wist ik ook niet wanneer ze zouden uitkomen. Ongeveer vier weken na het leggen van het laatste ei wilde ik 's avonds eens gaan kijken of er al niet iets aan de eieren te zien was. En ja hoor: ik zag al zeker twee kleine Chili smientjes en twee kleine kwakertjes, een derde smientje was het ei al aan het aanpikken! Ik was dolblij, want dit was voor mij de eerste keer dat ik met siereenden had gekweekt. Ik liet de eendjes bij de beide moeders op het nest zitten, want het was al laat in de avond. De volgende dag zou ik wel weer gaan kijken.

's Morgens om zeven uur ging ik direct uit bed om te kijken of er nog meer kuikens waren. Ik had alleen niet verwacht dat moeder smient al met haar kroost aan de wandel zou zijn! Met vier kleine donsballetjes (allen smientjes) waren pa en ma Chili smient aan de wandel richting de voerbak. Mevrouw kwaker was ook van het nest af, maar zonder kuikens zwom zij in het water. Ik vond twee dode kwaker kuikentjes aan de waterkant, dit was wel een tegenvaller. Ik controleerde het nest om te kijken of er nog achterblijvers waren of eieren die niet uitgekomen waren.
In de nestkast zaten nog twee jonge Chili smientjes, eentje was nog niet helemaal droog. Ook lagen er nog vier eieren van de kwakers, deze waren afgestorven na de eerste ei-contrôle. Ik zette de twee smientjes samen met hun broertjes, zusjes en ouders apart onder een warme lamp met water en kuikenmeel.

Nadat het laatst geboren kuikentje helemaal droog was en ieder pulletje wat had gegeten en gedronken waagde ik de gok: ik liet de eendjes samen met hun ouders bij de andere eenden. Boven verwachting ging dat erg goed. De ouders konden de kwakers op een goede afstand houden en door middel van een plankje in het water konden de kleintjes makkelijk uit het water komen.
Toch heb ik de eendjes de eerste dagen samen met de ouders apart gehouden om ongelukken te voorkomen. Elke dag mochten ze twee keer een half uur op "het grote water" om te zwemmen. Daarna gingen ze naar hun kraamkamer.

Na een week mochten ze de hele dag bij de andere eenden, alleen 's avonds gingen ze nog naar binnen en dit ging perfect. De kwaker die samen met ma smient had gebroed leek niet eens jaloers te zijn en de rest van de kwakers stak ook geen poot uit. Toen de kuikens groot genoeg waren mochten ze dag en nacht bij de rest en aten ze ook al goed mee van het 'gewone' voer, dus ik hoefte geen opfokkorrels meer bij te voeren. Alle zes zijn de kuikens zonder problemen groot geworden en ik heb ze allemaal kunnen verkopen.

Helaas moet ik zeggen dat deze kweekresultaten niet alleen de eerste, maar tot nu toe ook de laatste waren. In 2000 hebben de Chili smienten niet gebroed, dit kwam omdat de kwakers erg dominant waren geworden.
Daarom heb ik de kwakers na het broedseizoen van 2000 van de hand gedaan en hiervoor in de plaats lopen, zwemmen en vliegen er nu twee prachtige Roodschoudertalingen in de volière. Deze zijn gelukkig alles behalve dominant, dus ik verwacht in het voorjaar van 2001 toch eigenlijk wel wat jonge smientjes.

Natuurkweek met de Chili smient
Tekst en foto's door Jan Harteman

In mei 1999 behaalde ik mijn eerst kweekervaring met de Chili smient. Toen werden er 6 eieren gelegd, en net zoveel smientjes werden volwassen. Ik vond het een erg makkelijke kweek, vooral omdat het natuurbroed- en opfok betrof, welke erg vlot verliep. Zoals ik in een van de Aviornis-nummers las: de opfok van Chili smienten verloopt als vanzelfsprekend. Het ging zelfs beter als de opfok van de Hollandse kwakers, een gedomesticeerd eenderas die ik tot dan toe ook had.

Diezelfde Hollandse kwakers waren helaas vorig jaar de reden dat de Chili smienten er niet aan toe kwamen om een nestje te maken, ze waren te dominant tegenover de smienten. Daarom werden vorig jaar de kwakers van de hand gedaan, zodat er een nieuwe soort kon worden aangeschaft om deze eendjes te vervangen: Roodschoudertalingen. Deze eendjes kunnen het gelukkig goed vinden met de smienten.

Dit voorjaar (2001) werd er volop gepaard door de Chili smienten waardoor ik al het vermoeden had dat het dit jaar weer beter zou moeten gaan. En ja hoor, op een dag in april (de exacte datum ben ik kwijt) werd het eerste ei gelegd in de daarvoor bestemde melkbus. En er volgden er nog 7. Meestal werd er om de dag een ei gelegd, totdat er dus 8 in totaal waren. Voor mijn idee begon op 29 april de eend te broeden, dat wil zeggen, het kan ook een dag eerder zijn geweest, maar omdat ik toen niet thuis was weet ik het niet precies.

Dinsdag 22 Mei 2001

Aanstaande zondag (27 Mei) moeten de 8 Chili smientjes uitkomen. Ik heb nog geen voorzorgsmaatregelen getroffen, als het net zo gaat als 2 jaar geleden, is dat niet nodig. De 6 kuikens waren toen erg handig en levendig, zodat ze na enkele dagen al met pa en ma bij de andere eenden terecht konden. Dit heeft toen geen problemen opgeleverd. We wachten nu dus maar tot het zondag is en dan zie ik wel verder.

Donderdag 24 Mei

Gisteren heb ik een nieuw stel Diamant duifjes en een tweetal Japanse meeuwtjes aangeschaft voor in de volière. De Chili smient man reageert wat geërgerd als een van de duifjes wil drinken. Gelukkig blijft het bij een dreigement en kan het duifje gewoon drinken. Het vorige koppeltje Diamant duifjes was ontsnapt, vandaar dat ik een nieuw stelletje wilde hebben. De eenden zijn dus al kleine volièrebewoners gewend, ik ga er dus van uit dat er verder geen problemen zullen komen, ook niet als de smienten kuikens hebben hoop ik dan maar.

Zaterdag 26 Mei

Vandaag stond ik om 5.00u al op; ik moet vandaag vroeg naar mijn werk. Mijn vader komt een half uurtje later naar me toe met de mededeling dat hij piepen hoorde in de volière. Het lijkt me sterk dat hij vanuit zijn slaapkamer kuikentjes kan horen piepen, en ik verwacht dan ook dat hij ze verwarde met de Japanse meeuwen die sinds kort in de volière wonen. Toch maar even kijken dan, maar ik wist dat de Chili smientjes een dag later zouden uitkomen. Ik denk dat de eend dan toch een dag eerder is begonnen met broeden dan wat ik dacht, er zaten namelijk al minimaal twee jonge smientjes onder mams in de oude melkbus.

Het voordeel van een eend die broedt in een melkbus, is dat je erin kunt kijken zonder een deksel op te tillen, of de eend eruit te halen. Als er namelijk kuikens zouden zijn, kun je dat zo zien, omdat ze dan wat hoger op haar poten staan.
Ik ben dan maar naar mijn werk gegaan met de gedachte dat ik 's middags misschien wel acht kleine eendjes rijker zou zijn.

Om 13.00u kwam ik thuis, eerst snel even wat gegeten en dan direct kijken of er al meer pulletjes waren. Nou, dat schoot niet erg op, een melkbus kan dan makkelijk zijn om te controleren, maar dan moet niet vader smient ervoor gaan zitten! Hij zat samen met moeder in de melkbus zijn kroos te bewaken. Je moest dan ook niet te dichtbij komen, want dan kon je erop rekenen dat hij aan je broek kwam te hangen. Hier heb ik dus ook gebruik van gemaakt. Ik kon op die manier de woerd even naar buiten 'lokken' en zo snel even gluren hoe de stand van zaken was. Al zeker zes kuikens zaten op het nest.

Omstreeks 16.00u was het dan zover, de ouders kwamen naar buiten stappen met 8 kuikens om direct koers te zetten richting water. Dit was de enige plaats waar ik maatregelen moest treffen; een extra plankje moet hier voorkomen dat de kuikens niet uit het water kunnen komen. De rand is namelijk vrij steil en hoog. Het zou zonde zijn als ze niet uit het water zouden kunnen raken en van de kou omkomen, of zelfs verdrinken.
Alle kuikens aten gelijk erg goed van het kuikenmeel/tropisch zaad wat ik had klaar gezet. Ook de andere vogels die de volière bewoner hadden dit schaaltje zien staan en kwamen er direct uit snoepen. Echter, pa smient voorkwam dat ze te veel zouden wegkapen. De duifjes hadden het snel door en die heb ik dan ook niet meer in de buurt van het bakje gezien.

Alles ging erg makkelijk en vlot. Maar om het zekere voor het onzekere te nemen, moesten de kuikens tegen de avond eigenlijk toch naar binnen, naar het nachthok. Pa en ma dus maar gevangen en samen met hun kroost in het tijdelijke verblijf gezet. Dit gebeurde om ongeveer 20.00u, eigenlijk iets vroeger dan gepland (ze lagen nog lekker in het zonnetje), maar omdat ik 's avonds nog met vrienden op stap zou gaan, wilde ik mijn ouders of zus niet met deze taak opzadelen.

Zondag 27 Mei

Na een avond uit (voor degene die ze kennen; Milk Inc was de lange rij wachten wel waard) was het toch echt even tijd om weer eens uit te slapen. Mijn vader zou de smientjes naar buiten brengen (luikje open, klaar is kees), maar dit bleek voor hem niet zo goed uit te pakken want van mijn moeder hoorde ik namelijk dat hij flink vloekte toen pa smient hem in zijn handen pikte. Ja, je moet zoiets natuurlijk met beleid doen, dat weet je toch… :-)
De stoet trok direct weer naar het water om zich lekker uit te leven. Ik heb het niet gezien (ik lag nog op één oor), maar ik kan me wel voorstellen hoe het eruit moet hebben gezien.

Op dit moment liggen ze met z'n allen op de boomschors onder de varens. Ik denk dat ik ze zo eens wat eendekroos ga voeren. In mijn vijver (voor vissen, kikkers, padden en salamanders bedoeld) ligt nog wel wat.

Zondag 3 Juni

De eendjes zijn nu ruim een week oud. Afgelopen woensdag (30 Mei) heb ik de kuikens geleewiekt. Mijn voornemen om dit op de foto te zetten heb ik niet kunnen waarmaken, ik ben het helemaal vergeten. Ik moet toegeven, de eerste keer je eigen kuikens leewieken is niet echt een prettig idee. Voorheen liet ik mijn kuikens leewieken bij een kennis, hij deed dit altijd met een gloeiende draad. Nu had ik in de herfst geleerd om zelf met een scherp schaartje te leewieken, dus was het nu mijn beurt.
Ik heb de kleintjes met hun ouders elke avond naar het binnenhok moeten brengen, maar na 3 dagen waren ze zo gewend dat ze vanzelf tegen zonsondergang naar binnen gingen! Zo hoefde ik alleen het luikje te sluiten en dit de volgende morgen te openen.
Afgelopen woensdagavond echter waren vader en moeder nog steeds een beetje 'kippig' en misschien wel kwaad op mij, omdat ik de kuikens had gevangen voor het leewieken. Dat ik de kleintjes weer bij hen had geplaatst deed en blijkbaar niet toe, want ze vertikten het om 's avonds naar het binnenhok te gaan. Ik heb toen maar besloten om ze 's avonds buiten te laten. Het was goed weer, en de kuikens deden het erg goed na het leewieken, dus het leek mij wel mogelijk. Ze blijven nu dus buiten en dat bevalt hen en mij prima. Alle kuikens hebben de nacht na het leewieken goed doorstaan, dus de kuikens zijn naar mijn idee fit genoeg om volwassen te worden.

Deze week ga ik de kuikens ringen met vaste voetringen van 10 milimeter. Volgens het schema wat ik heb, moeten ze geringd worden op de 13^e dag, maar in een artikel in het Aviornis tijdschrift zouden ze soms al op de 11^e dag geringd kunnen worden. Dan zal ik Dinsdag maar eens kijken of het al kan, als ze te makkelijk over de voet geschoven kunnen worden zal ik het dus beter iets later kunnen doen. Beter te vroeg geprobeerd, dan te laat.

Dinsdag 7 Augustus

Toen de kuikens 14 dagen oud waren heb ik ze geringd, dit ging erg gemakkelijk en ik verbaasde mij er eigenlijk ook niet over dat één van de kuikens zijn ring de volgende dag kwijt was. Helaas heb ik dit ringetje niet meer gevonden en aangezien ik deze ook niet op voorraad had, heeft nu één van de eenden geen ring om zijn pootje. Gelukkig is het bij deze soort niet verplicht ze te ringen, maar het is natuurlijk wel jammer. Ik had het dus wel een of meer dagen later kunnen doen.

Een maandje geleden zijn alle kuikens verhuist naar de nieuwe vijver die ik heb gemaakt in het weidje van de Hawaiiganzen. Daar stappen en zwemmen ze nu rond samen met hun ouders. Deze vijver (3x3 meter) is voor de Chili smienten een mooie plaats en denk dat ik het broedkoppel dan ook maar hier laat en niet meer terugbreng naar de volière.

Op deze plaats voer ik mijn eenden en ganzen als volgt: in de vijver staat een plastic bak die met de rand net onder het wateroppervlak staat. Hierin voer ik gemengde granen zodat overige vogels (duiven, mussen e.d.) er niet bij kunnen. De eenden en ganzen vinden het echter heerlijk om dit natte graan op te grondelen.
In een klein hokje (driehoekig gevormd) staat een bakje met daarin sierwatervogelkorrels. Af en toe komen er sierduiven van de buren langs om wat mee te pikken, maar sinds de granen er verdwenen zijn is dit sterk verminderd. Natuurlijk ontbreekt ook groenvoer niet (gras, sla en wat onkruid).

Inmiddels zijn de kuikens geen kuikens meer; het zijn nu volgroeide eenden geworden, met hier en daar nog een pluimpje dons op hun borst. Alle acht de eenden zijn groot geworden en ik verwacht dat ik ze deze week dan ook maar verkoop of inruil.

Tot zover deze natuurkweekervaring, misschien heeft u er iets van opgestoken voor het volgende broedseizoen. En zoals nu langzamerhand wel bekend zal zijn: uw eigen ervaringen zijn van harte welkom!

© Jan Harteman / Harteman Wildfowl / www.harteman.nl