Anas undulata
Engels: Yellow-billed duck
Duits: Gelbschnabelente
Frans: Canard ŕ bec jaune
Door R.J. Breman
Zeventien jaar geleden kwam ik in contact met een eendeliefhebber uit Oldenbroek, die Zuidafrikaanse geelsnaveleenden te koop had. Na een bezoek bij hem was ik meteen gecharmeerd door deze fraaie soort. Deze man fokte de eenden met het grootste gemak. Hij had een nestkastje staan van 50 op 25 cm met een puntdakje en het geheel stond 60 cm boven de grond en was voorzien van een trapje. Veel zwemwater had hij echter niet.
In het boek van Kolbe "Die Entenvögel der Welt" stond juist dat deze eenden graag op het water vertoeven en dat ze nestelen in rietpollen vlak bij het water. Aan deze criteria voldeed mijn huisvesting geheel. Het grondoppervlak meet 15.000 ml waarin een vijver ligt van 60 op 20 m en een sloot van 50 m lang en 4 m breed. Langs de waterkanten staan volop rietpollen en andere vegetatie. De andere liefhebber had niets van dit alles en fokte prima met zijn geelbekken.
De 2 jonge geelbekken, die ik me aanschafte en helaas verwant waren, deden het fantastisch. Het waren werkelijk plaatjes geworden. In die tijd ging ik met mijn eenden veel naar tentoonstellingen. De woerd heb ik acht maal ingestuurd en hij werd even zoveel keren mooiste van de tentoonstellingen en won o.a. "De grote prijs van Nederland" in Utrecht. Het was een wonderdier, dat net als een pauw als hij in de kooi zat, en de keurneester kwam eraan, zijn staart spreidde alsof hij wilde zeggen: "Probeer mij niet voorbij te lopen".
Aan kwaliteit en charme ontbrak het duidelijk niet. Nu nog de voortplanting. Het eerste jaar deden ze niets, het tweede jaar deden ze niets en ze deden nooit iets. Na vele jaren takelden de oudjes wat af en kort na elkaar stierven ze. Einde prachtige Zuidafrikaanse geelsnaveleenden.
Daar mijn liefde voor deze soort bijzonder groot is, ging ik weer op zoek naar nieuwe. De gelijkenis met de wilde eend qua type is sprekend. Nou, H. Kolbe kan in zijn boek wel schrijven dat ze zeer verspreid voorkomen in Aflika, dit is niet het geval bij Nederlandse fokkers.
Toch heb ik er 5 stuks kunnen bemachtigen. Twee prachtige koppels en een losse eend. De koppels zitten altijd bij elkaar doch die ene losse vrouw werd niet geaccepteerd.
Begin maart liep ik mijn hek en het gaas te controleren of er sporen waren van ongedierte. Bij een hek vond ik een nest met twee buffkleurige eieren'. Het gaas was begroeid geweest met kleefkruid maar dat was helemaal verdord en in elkaar gezakt. Al vlug kwam ik erachter dat ze van de geelbekken waren. Alle theorieën klopten hier niet: verwijderd van het water, geen rietpollen, geen nestkastje, enz.
Toen ze acht eieren gelegd had, ging ze broeden. Enkele dagen later vond ik 30m verder, weer tegen een hek, een nestje met 2 buffkleurige eieren. Mijn gedacht was dat ze het vorige legsel hadden verlaten en opnieuw waren begonnen. Maar nee hoor, het was het andere koppel. Na 8 eieren gingen ze ook tot broeden over. Ik dacht: "Dit wordt een jaar van een kolonie geelsnavels". Helaas, 16 onbevruchte eieren. Beide paren hebben ook niet weer gelegd. Het losse vrouwtje ging waarachtig ook nog leggen in het riet. Deze eieren zullen ook wel onbevrucht zijn, vermoedde ik, want ik had nog nooit een man bij haar in de buurt gezien. Maar wat dacht je, 7 eieren en alle 7 bevrucht en alle groot geworden. Jammer dat het 6 woerden waren en slechts 1 vrouwtje. Dit schijnt bij Afrikaanse geelsnaveleenden veel voor te komen. Als er in de handel geelsnavels te koop aangeboden worden, dan zijn het meestal woerden.
Afgelopen jaar had ik van een koppel weer 8 eieren maar weer was alles onbevrucht. Het andere koppel kwam niet tot leggen en het losse vrouwtje legde een maand later weer 7 eieren. Ze waren allemaal bevrucht en op het ogenblik dat ik dit schrijf lopen de kuikentjes in de opfokruimte.
Zuidafrikaanse geelsnaveleenden lijken eenvoudige broedvogels en misschien is dat ook wel zo, maar helaas niet bij mij. Vermoedelijk is de oorzaak dat ze heel vroeg leggen en op dat moment nog te weinig vitamines hebben gekregen voor de kienikracht van de eieren. Het tweede dat me opvalt is dat de lichte kleurvariant (deze hebben oranjerode poten) later leggen en beter bevruchten dan de donkere (met zwarte poten).
Als er liefhebbers zijn met goede suggesties of ervaringen, dan hou ik me graag aanbevolen.
R.J.Breman
rjbreman@xs4all.nl
Uit: Aviornis International, nr. 111 (juni 1993)
© Jan Harteman / Harteman Wildfowl / www.harteman.nl
