Harteman Wildfowl - Wilde eend - Anas platyrhynchos (inclusief tamme/gedomesticeerde eendenrassen)

Wilde eend (Blokeend)

Parende Wilde eenden, woerd boven. © Jan Harteman

Anas platyrhynchos
Engels: Mallard duck, Ringneck duck, Greenhead
Duits: Stockente
Frans: Canard colvert

Ondersoorten van de nominaatvorm (A. p. platyrhynchos) zijn de iets grotere Groenlandse Wilde eend (A. p. conboschas) en de Mexikaanse Wilde eend (A. p. diazi), waarvan de woerd dezelfde kleuren heeft als de vrouw. De Wilde eend is door zijn enorme aanpassingsvermogen de meest verspreide eendensoort op de wereld. Vrijwel overal waar water is kun je ze vinden.

In de Benelux kunnen Wilde eenden zeer variabel van kleur en vorm zijn. In het verleden ontsnapte en uitgezette tamme (gedomesticeerde) eendenrassen hebben zich massaal vermenigvuldigd met de oorspronkelijke Wilde eend. Er ontstaan allerlei vreemd gekleurde 'producten' die men zou kunnen scharen onder de naam 'Parkeend', door enkelen gekscherend 'Soepeend' genoemd. De zuivere Wilde eend lijkt in sommige gebieden zelfs te verdwijnen. U ziet lager op deze pagina enige voorbeelden van enkele rassen die zich met de Wilde eend hebben kunnen vermengd. In sommige gevallen kunt u nog goed de herkomst van een 'parkeend' herkennen door de kleuren of vormen die ze van de gedomesticeerde rassen hebben meegekregen. Echter, in de meeste gevallen zijn het wonderlijke schepsels die niet te determineren lijken. Dit is ook een groot probleem voor de beginnende vogelaar, hij zal deze eenden namelijk nooit aantreffen in een vogelgids.
Om een beeld te krijgen van de variatie aan kleuren en vormen die men kan aantreffen in het veld, kunt u eens op de volgende pagina gaan kijken: Waarneming.nl/parkeend

Geadviseerde ringmaat voor de (oorspronkelijke) Wilde eend: 10mm

Woerd (links) en eend (rechts). © Jan Harteman

Eendagskuikens van de Wilde eend, © R.J. Breman

Domesticatie: van één wilde soort tot vele functionele rassen
De Wilde eend (Anas platyrchynchos) is behalve een veelvoorkomende eendensoort in de natuur, tevens de eend die men overal ter wereld aantreft als huisdier of productiedier. De Wilde eend is namelijk al zeer lang geleden gedomesticeerd voor allerhande functionele doeleinden. Een bekende verschijning is bijvoorbeeld de Pekingeend, hét ras voor vleesproductie. Domesticatie is het kunstmatige proces van geselecteerd fokken die een wilde diersoort doormaakt tot zij is aangepast aan de wensen en eisen van de mens. Hieronder worden enkele voorbeelden genoemd.

Krombekeend
Geschiedenis: Deze eenden zijn vermoedelijk enkele eeuwen geleden door zeevaarders vanuit het verre oosten naar Europa gebracht. Op 17e eeuwse schilderijen staan krombekeenden afgebeeld, soms met een kuif. Ze werden aanvankelijk als productiedier gehouden met jaarlijks ongeveer 175 eieren. Eind 19e eeuw noemde men ze wel Poolsche eenden. Na 1900 kwamen ze alleen nog in Nederland en België voor.

Rasbeschrijving: De krombekeend is genoemd naar de platte, brede snavel die krom naar beneden verloopt. De schedel en snavel vormen een vloeiende halve cirkel. De kromme snavel vererft recessief. Naast de volledige wildkleur kwamen er nog drie kleurslagen voor: wit-, zwart- en witbont met kuif en blauwgrijs. Deze drie kleurslagen verdwenen echter als eerste toen het moeilijk ging met de Krombekeend. De eend is overwegend donkerbruin getekend met blauwgrijze doorschijning. De eenden hebben korte oranjekleurige poten. Op dit moment worden ze door een gering aantal fokkers gehouden en ze hebben de status van zeldzaam.

Meer weten? Bezoek de website van de Stichting Zeldzame Huisdierrassen

Krombekeend, donker wildkleur. Woerd (1-0) links, eend (0-1) rechts. © Jan Harteman

Krombekeend, wit. Links: eend (0-1), rechts een kuiken. © Jan Harteman

Noord-Hollandse Witborsteend of Spreeuwkopeend
Geschiedenis: De meeste publicaties over de Noord-Hollandse Witborsteend komen uit de vorige eeuw. Rond 1900 kwamen deze eenden in grote aantallen in Noord-Holland in halfwilde staat voor. Ze zijn ook bekend onder de naam Spreeuwkopeend. Nadat het vanaf 1930 verboden was de eenden vrij te laten vliegen werden de dieren vervangen door buitenlandse rassen. Rond 1990 leken ze vrijwel verdwenen. Door de inzet van de krombekeend konden ze worden teruggefokt.

Rasbeschrijving: De Noord-Hollandse Witborsteend heeft een witte borst en 4 tot 5 witte slagpennen. Verder zijn ze wildkleurig, hoewel vaak iets donkerder getint. Het dier heeft een kleine rechte snavel. Door de typische kleurtekening van de witte borst waren de eenden gemakkelijk te onderscheiden van hun wilde soortgenoten.

Meer weten? Bezoek de website van de Stichting Zeldzame Huisdierrassen

Noord-Hollandse witborsteend, wildkleur. Links wijfje (0-1), rechts kuiken. © Jan Harteman

Hollandse kwaker
De Hollandse kwaker is een ras dat werd geselecteerd op het vermogen tot luid kwaken. Het doel van dit luide kwaken was om in eendenkooien de kooiker (eigenaar van de eendenkooi) te helpen bij het lokken van Wilde eenden. De Wilde eenden werden door het kooikerhondje gelokt naar de zogenaamde pijp, waarna de eenden 'de pijp uit gingen' voor de poelier.
Tegenwoordig worden eendenkooien gezien als cultureel erfgoed en worden enkele lokaties nog steeds gebruikt. Het doel is echter veranderd; de gevangen eenden worden met een voetring gemerkt en weer losgelaten voor vogelonderzoek.
Behalve selectie op kwaakvermogen zijn ze ook geselecteerd op formaat. Hoe kleiner de eend, hoe beter. Het was immers van belang dat ze niet tevaal voer vraten, zodat de kosten van de kooiker beperkt bleven. Dit verklaard waarom Kwakers zo klein zijn. Later, toen de eendjes werden gehouden voor de hobby van liefhebbers, werden ook vele kleurslagen gefokt. Hollandse kwakers zijn sindsdien populaire hobbyeendjes die men ook vaak op de tentoonstelling tegenkomt in allerlei kleurvariaties.

Meer weten? Bezoek de website van De Kooikersvereniging.

Indische loopeend
Meer informatie over de Indische loopeend is te lezen op de engelstalige website van Runnerduck.

Tamme Kuifeend
Meer informatie over tamme kuifeenden is te lezen op deze engelstalige website.

Smaragd eend
Meer informatie over Smaragdeenden is te lezen in dit artikel (LET OP: het is een PDF bestand).