Links: baltsende man. Rechts: vrouwtje. © Jan Harteman
Oxyura leucocephala
Engels: White-headed duck
Duits: Weißkopfruderente
Frans: Erismature à tête blanche
Lengte: 43-48cm
Ringmaat: 10mm
Deze eendensoort staat op bijlage A van de CITES wetgeving.
Witkopeenden zijn de enige europese soort van de familie Stekelstaarteenden (Oxyurinae). De wetenschappelijke naam Oxyura betekend 'gepunte staart', verwijzend het opvallendste lichaamskenmerk van alle eenden uit dit geslacht. De wetenschappelijke soortnaam leucocephala betekend 'witkop'. Het zijn bijzondere eenden die men kan aantreffen in mediteraan gebied. Het zijn gedeeltelijk stand- en trekvogels, maar de afstanden die worden afgelegd zijn niet erg groot. In Spanje komen enkele broedgebieden voor, maar ook wordt ook gebroed in het Balkan gebied (Bulgarije, Griekenland, Kroatië), in Turkije en het Midden-Oosten. Ze leven daar in moerassen die soms ondoordringbaar zijn. Witkoppen broeden in dichte vegetatie van moerassen, hun nest verstopt tussen het riet.
Woerd Witkopstekelstaarteend. © Jan Harteman
Het zijn omnivore dieren. Behalve vegetatie (zaden, waterplanten en algen) eten ze ook insekten, larven en bijvoorbeeld garnalen. In beschermd milieu volstaat een menu van onderhoudskorrel, een mengsel van fijne vogelzaden (waaronder millet) en een drijvende eendenkorrel (floating). U dient dit voedsel altijd dicht bij de vijver te plaatsen, of liever in de vijver, omdat het zeer slecht lopende eenden zijn. Echter, door hun ver naar achteren geplaatste poten, zijn het perfecte duikers die hun voedsel ook graag van de vijverbodem halen. Gooit u dagelijks een handje zaad in de vijver, of af en toe een meelwormpje, dan zult u zien dat ze daar snel op afkomen.
Door afname van natuurlijk leefgebied is het aantal eenden enorm afgenomen. Hierdoor zijn het de zelzaamste eenden van Europa geworden, met vermoedelijk niet meer dan 700 broedparen (1400 paren in Europa enkele tientallen jaren geleden). Helaas heeft ook de invoer van een verwante eendensoort, de Noord-Amerikaanse stekelstaarteend, hiertoe bijgedragen. Deze nauw verwante eendensoorten hebben voor veel hybriden gezorgd in het natuurlijk leefgebied van de Witkopeend. Vrouwtjes van deze soort konden ver verleiding van de noord-amerikaanse emigranten blijkbaar niet weerstaan, waardoor ze zich massaal lieten bevruchten door deze 'Ruddy ducks'. Meer over de invloed van Noord-Amerikaanse stekelstaarteenden (ook wel Rosse stekelstaarteend genoemd) is te lezen op de volgende website: WWT, threatened species department
Hybriden Witkopstekelstaart X Noord-Am. Stekelstaart eend
(foto beschikbaar gesteld door The Wildfowl & Wetlands Trust)
Deze eenden zijn winterhard wanneer de vijver ijsvrij gehouden wordt met een puls die vers grondwater oppompt. Een dompelpomp volstaat vaak niet, omdat met strenge vorst het water toch te koud wordt. Vers grondwater heeft een gemiddelde en constante temperatuur van 8 tot 12 graden Celsius, het gehele jaar rond. Hierdoor kunt u de vijver voorzien van koel water in de zomer (nuttig ter preventie van botulisme!) en relatief warm water in de winter.
Witkopeenden verjagen elkaar als ze vrouwtjes het hof maken. © Jan Harteman
Natuurkweek Witkopeenden © M. Cornelissen
Wilt u de eieren door de eenden zelf laten uitbroeden, dan is dat ook goed mogelijk. Zorgt u er dan altijd voor dat het voedsel aan de vijverrand beschikbaar is, of liever nog ín het water. De vijverrand moet een zeer vloeiend verloop hebben van water naar land, anders kunnen de kuikens niet uit het water komen. Net als hun ouders zijn het slechte lopers, maar daarnaast zijn ze ook nog eens klein, dus een steile vijverrand kan hen noodlottig worden.
© Jan Harteman / Harteman Wildfowl / www.harteman.nl
