Harteman Wildfowl - Knobbelzwaan

Knobbelzwaan

Cygnus olor
Engels: Mute swan
Duits: Höckerschwan
Frans: Cygne tuberculé

Deze zwaan heeft duidelijk zijn naam aan zijn knobbel op de snavel te danken. Zwanen staan erom bekend dat ze erg trouw zijn aan hun partner; wanneer één van de twee zwanen sterft kan het jaren duren tot de ander weer een andere zwaan wil paren. Ook wordt er wel eens beweerd dat er homoseksualiteit voorkomt bij sommige zwanen, maar of dat echt zo is...

Volwassen knobbelzwaan © Jan Harteman

Onvolwassen knobbelzwaan © Jan Harteman

De Knobbelzwaan is de meest voorkomende zwaan in Nederland ondanks dat de in Nederland (en in heel Europa) voorkomende Knobbelzwanen semi-gedomestiseerd zijn. Het overvliegen van Knobbelzwanen in polders is echt een machtig schouwspel. Je vraagt je toch af hoe zo'n vogel in de lucht blijft. Knobbelzwanen horen trouwens tot de zwaartste vogels die kunnen vliegen. Dat ze kunnen vliegen hebben ze te danken aan de holten in hun lichaam en aan de ongeveer 25000 (!) veren. De Poolse zwaan (soms Cygnus olor immutabilis genoemd) is geen ondersoort van de knobbelzwaan, maar een kleurvariatie met een iets afwijkende kleur. Knobbelzwanen worden ook vaak in beschermd milieu gehouden en er word goed mee gekweekt. Het zijn erg agressiefe zwanen. Pas op tijdens de broedtijd en de periode dat ze jongen hebben; dan kunnen ze gevaarlijk aanvallen, ook de tamme! In het grote nest worden 2 tot 11 eieren gelegd. De broedperiode is zo'n 35 tot 37 dagen. De ringmaat voor Knobbelzwanen is 24 mm. Ring de jonge zwanen als ze 34 dagen oud zijn.

De oudste Knobbelzwaan bekend werd 28 jaar en 7 maanden. (bron)

In het verenkleed is bij alle zwanen geen geslachtsdimorfisme waar te nemen. Toch zijn er voor de liefhebber en voor het geoefend oog wel verschillen te zien, zodat er voor het bepalen van het geslacht bij deze vogels geen al te grote problemen zijn. Ook geeft het gedrag van de volwassen vogels en het stemgeluid duidelijke aanwijzingen. Bovendien zijn zwanen cloacaal te sexen door de aanwezigheid van een penis bij de mannelijke exemplaren. De man bezit bovendien, met name in de broedtijd, een zeer opvallend sterk gezwollen zwarte knobbel aan de basis van de bovensnavel. De man bezit ook een dikkere hals.

Poot en zwemvliezen van een Knobbelzwaan © Jan Harteman

Zoals de meeste watervogelsoorten, kunnen ook Knobbelzwanen erg tam en aanhankelijk worden als ze als kuiken worden ingeprint door hun verzorger.
Bovenstaande Knobbelzwaan is te vinden op praktijkboerderij De Schaffelaar in Barneveld, onderdeel van praktijkleercentrum PTC+.
Hoezo, Knobbelzwanen zijn altijd gevaarlijke dieren die men moet mijden?!